خنداننده‌شو مورد حمله انتقادات تند

برنامه‌های تلوزیونی پر حاشیه

برنامه خندوانه به کارگردانی و اجرای رامبد جوان از خرداد۱۳۹۳روی آنتن شبکه نسیم رفت و به یکی از پرمخاطب‌ترین برنامه‌های تلوزیونی ایران تبدیل شد و تا فصل سوم به عنوان برنامه‌ای قابل تحسین روند رو به رشد خود را ادامه داد. اما در فصل چهارم برنامه، با اضافه شدن بخش جنبی به نام خنداننده‌شو انتقاداتی به سوی رامبد جوان و تهیه‌کننده خندوانه، سید علی احمدی وارد شد. خنداننده‌شو با هدف کشف استندآپ‌ کمدین از میان مردم عادی برگزار شد که آتیلا پسیانی، کمال تبریزی و گوهرخیراندیش در گزینش ابتدایی وظیفه داوری این مرحله از خنداننده‌شو را بر عهده داشتند. بعد از انتخاب شرکت‌کنندگان نهایی شقایق دهقان، حسن معجونی، اشکان خطیبی و رامبد جوان به عنوان مربی وارد بخش دوم خنداننده‌شو شدند. شب اول اجرای ۱۶ شرکت‌کننده‌نهایی به خوبی پیش رفت. اما از شب دوم حواشی خنداننده‌شو کم‌کم آغاز شد و هرچه اجراهای بیشتری به نمایش در می‌آمد، هجمه انتقادات بیشتر می‌شد.

استندآپ‌های جنجال آفرین

بسیاری از منتقدان بر این عقیده بودند که کمدین‌ها برای خنداندن مخاطب و کسب رای بیشتر خود را مجاز می‌دانند هر مطلبی را به زبان بیاورند؛ آن هم در برنامه‌ای که رده سنی مخاطبانش بسیار وسیع است. در این بین شخصیت‌های سیاسی هم از گزند استندآپ کمدین‌ها در امان نماندند. برخی از کمدین‌ها در اجرای خود از کنایه‌هایی در باب سخنان و رفتار سیاستمداران برای خنداندن مردم استفاده کردند. اتفاقی که در رسانه ملی کمتر دیده شده. مجید افشاری یکی از شرکت‌کنندگان در این مسابقه با اشاره تلویحی به لیست اموالی که قالیباف در مناظره‌های انتخاباتی منتشر کرد در خصوص خواستگاری و در پاسخ به پدر عروس که از او پول و خانه و مهریه سنگین و… خواسته بود، گفت: “رفتم و لیست اموالم را آوردم و به پدر عروس نشان دادم و گفتم، ببین این لیست اموال من! ببین وضع من از برخی مدیران کشور بهتره…”

در میان خنداننده‌شوها، سیده زینب موسوی یکی از جنجالی‌ترین چهرها بود. او در یکی از اجراهای خود به نام‌هایی که برگرفته از شغل افراد است اشاره کرد و گفت: «شما یک نفر را ببینید فامیلی‌اش آهنگر باشد، یعنی پدربزرگش آهنگر بوده یا اگر کسی را ببینید که فامیلی‌اش قناد است یعنی پدربزرگش قناد بوده، فقط من نمی‌دانم پدربزرگ سوشا مکانی چه کاره بوده؟” و در ادامه اجرای خود به روابط بین زوجین اشاره کرد و برای مثال‌های خود از شیث و نصرتی نام برد. او بعد از حذف از مسابقه خندوانه و نقدهای تندی که دریافت کرده بود در مصاحبه با یک شبکه اینترنتی انتقادات شدیدی از مردم ایران کرد و آن‌ها را نا مهربان و بی‌فرهنگ خواند.

عکس العمل رسانه‌ها به خنداننده‌شو

موضوعات مطرح شده در این برنامه و حواشی پدید آمده در پی‌آن باعث شد تا بسیاری از خبرگزاری‌ها واکنش‌های تندی از خود نشان دهند. کیهان با تیتر “حیازدایی روی آنتن رسانه ملی!” خندوانه را به باد انتقاد گرفت و در این باره نوشت:” صحبت کردن درباره مسائل خصوصی و زناشویی، گفتن حرف‌های دو پهلو با معنای وقیحانه و این بار، رکیک‌گویی و شوخی‌های جنسی به اسم استندآپ کمدی! ماجرایی که هدفش هر چه باشد، تأثیری جز قبح‌زدایی و ترویج بی‌حیایی نیست…”

از سوی دیگر خبرگزاری تسنیم در مطلبی عنوان کرد : “برنامه «خندوانه» این روزها از هدف اولیه خود فاصله گرفته و ابعاد عملکردی خود را به اندازه یک تئاتر آزاد تقلیل داده‌است. خنداندن به قیمت القای مفهومی تمام می‌شود که ناهنجاری‌های بسیاری را در سطح جامعه به وجود می‌آورد.”

 

این برنامه حتی از نقد کارشناسان بی‌بی‌سی هم در امان نمانده. یکی از کارشناسان این شبکه از اینکه چنین طنزهایی از سیمای جمهوری اسلامی پخش می‌شود متعجب بود. وی به بخشی از استندآپ مریم کشفی اشاره کرد :” یه سری رستوران میری انگار یه پرواز مستقیم از سومالی اومدن یه سری آدم اینجا پرت کردن رفتن، رستورانای سلف سرویس، یک سری آدم مثل زامبی نشستد سر غذاها، بعد همدیگه رو کتک می‌زنن. اینقدر نخورده‌ای؟ با اون حجم غذایی که سر میزتون اضافه اومده نصف دیگه‌تون که توی «سومالی» موندن سیر میشن…” او در این باره گفت: “اگر در هر کشوری که به قوانین مبارزه با نژادپرستی پایبند هستند، چنین صحبت‌هایی از رسانه‌ای عمومی و پربیننده پخش شود، عوامل آن برنامه باید پاسخگوی این نگاه نژادپرستانِ که در آن مردم کشوری را به عنوان نماد نخوردگی، بی نزاکتی و حتی وحشیگری معرفی کرده اند باشند.” خبرگزاری‌های فارس و جوان نیز در مطالبی به نقد این مسابقه پرداختند.

داوران

خبرگزاری مشرق اما در مطلبی با عنوان: “خنداننده خندوانه به چه دلایلی «رکیک» نیست؟!” ضمن آنکه استندآپ را شیوه خاصی از هجو می‌داند که حفره‌ها و معایب فرهنگ عامه را به نقد و چالش می‌کشد، اجرای کمدین‌ها در این برنامه را حاصل نوشته‌های خودشان می‌داند و معتقد است در فرهنگ عامه غرب کریس راک، رابین ویلیامز و حتی ماز جبرانی (کمدین ایرانی) از طریق برنامه‌های مشابه خندوانه به عنوان اجرا کننده کمدین‌های تک نفره به شهرت رسیدند و محبوب شدند.

مصطفی داننده از وبسایت عصر ایران نقد سیاسیون در خنداننده شو را یک هدیه به طنز ایران می‌داند و اشارات کمدین‌ها به لیست اموال قالیباف یا درخت بودن اسفندیار رحیم‌مشایی را طنازی‌هایی می‌داند که در رسانه ملی اتفاق افتاده و معتقد است باید از این رفتار استقبال کرد و اجازه داد در کنار نقدهای جدی که از رفتار سیاستمداران می‌شود، اینگونه طنازی و کنایه‌های طنز نیز انجام شود.

پاسخ علی احمدی تهیه‌کننده خندوانه به انتقادات

اما پس از سرازیر شدن انتقادات از هر سو، علی احمدی تهیه‌کننده خندوانه لازم دانست در یادداشتی توضیحاتی را به منتقدین و مردم ارائه دهد.

متن این یادداشت به شرح زیر است:
“بینندگان ارجمند و دوست داشتنی خندوانه
ساخت برنامه‌ای با موضوع خنده و شادی از سخت‌ترین و پیچیده‌ترین انواع برنامه‌سازی تلویزیون است خاصه آنکه در اکثر شب‌های هفته روی آنتن شبکه‌ای پرمخاطب باشد. در روش‌های مرسوم جهانی، مذهب، سیاست و مسائل جنسی اصلی‌ترین دست‌مایه کمدین‌های دنیا برای شوخی کردن است اما در کشور ما به جهت بایسته‌های فرهنگی و اعتقادی جامعه که در بسیاری موارد پسندیده و درست و در معدود مواردی نیز از فهم نابجا نشات می‌گیرد، نمی‌توان با این موارد شوخی کرد و تنها گاهی می‌توان از کنار آنها به سرعت گذشت
پخش اولین شب از مرحله دوم مسابقه «خنداننده شو» در برنامه «خندوانه» با اعتراض‌های دلسوزانه و در بسیاری موارد درست برخی از اصحاب فرهنگ و هنر همراه شد؛ بد نیست چند نکته را مرور کنیم:
جوانانی کم تجربه و با انگیزه از مراحلی سخت گذشتند و به مرحله اصلی مسابقه «خنداننده شو» رسیدند؛ آنها هنوز آنقدر حرفه‌ای و کارآزموده نیستند که بتوانند در عین شوخ طبعی و خنداندن مخاطب از مرز حساسیت‌های مذهبی، قومی و سیاسی عبور نکنند. باید به آنها فرصت بدهیم تا این فضا را بشناسند و از هیجانات کاذب فاصله بگیرند و کارآزموده شوند تا بتوانند در این مسیر سخت ادامه راه دهند. خنداننده شو یک رقابت جدی است و باید جذاب، بامزه و بدیع باشد تا مخاطب را با خود همراه کند، در چنین مواردی حتی بسیاری از کارآزموده‌های این حوزه به خطا و اشتباه می‌افتند، بنابراین باید با دیده اغماض به خطای این جوانان تازه نفس نگریست.
برنامه «خندوانه» بیش از پانصد قسمت است که همراه نجیب خانه‌هایمان است، قطعا در برنامه‌های گذشته نیز اشتباهاتی وجود داشته است که شما با دیده مهربانی و عطوفت از آنها گذر کردید. اکنون نیز انتظار داریم با دیده خطاپوش شما همراهان مهربان مواجهه شویم و تمامی لحظه‌های بی نظیر و تجربه‌های خوب، تاثیرگذار و قابل توجهی را که در طول این سه سال با هم داشته‌ایم، فراموش نکنید.”

فینال خنداننده‌شو

درنهایت خنداننده شو ۱۹ مرداد ۹۶ با دو شرکت کننده: مجید افشاری و میثم درویشان‌پور به فینال رسید. مجید افشاری اولین نفری بود که به روی صحنه آمد و این بار در کنار مقوله ازدواج، به دغدغه‌های جوانان پرداخت. افشاری که بیشترین بخش داستانی اجرای استندآپ کمدی خود را روی مسائل روز متمرکز کرده بود، با اشاره به مراسم تحلیف رئیس جمهور، از جای خالی عباس جدیدی و سلفی گرفتن نمایندگان با موگرینی گفت. درویشان‌پور اجرای خود را با موضوع استندآپ کمدی مجید افشاری (ازدواج) آغاز کرد و با اشاره به گریه‌های پندار پسرش، کنایه‌ای به اجرای احسان علیخانی در برنامه ماه عسلزد. همچنین در ادامه از مراحل تربیت فرزندان گفت. بعد از اجرای فینال عده‌ای به قسمت‌هایی از اجرای میثم درویشان‌پور اعتراض کردند و آن را تقلیدی از یکی از اجراهای ماز جبرانی دانستند. با این همه، در شب اعلام نتایج، میثم درویشان پور از مجموع سه میلیون و ۴۶۱ هزار و ۱۹۷ رای، یک میلیون و ۹۳۷ هزار و ۹ رای را نصیب خود کرد و برنده خنندانده‌شو شد.

 

فینال خنداننده

بپذیریم طنز، توهین نیست

با وجود تمام انتقادات و حساسیت‌هایی که به سمت این برنامه روانه شده است، جالب است بدانید بخش اعظمی از مردم جامعه نسبت به مسائل مطرح شده موضعی ندارند و خود را درگیر باید نبایدهایی که از سوی برخی رسانه‌ها و منتقدین مطرح شده نکرده‌اند. شاید بهتر باشد با مسئله طنز اجتماعی به گونه‌‌ای برخورد کرد که اهالی طنز بتوانند با دست باز وارد مسائل اجتماعی شوند. متاسفانه بسیاری از مشاغل و حوزه ‌های اجتماعی با نقدهایی از جنس طنز مشکل دارند و به سرعت در برابر آن موضع می‌گیرند و آن را توهین تلقی می‌کنند غافل از اینکه نقد به زبان طنز می‌تواند تاثیرگذارتر و سازنده‌تر از نقد جدی عمل کند. باید اجازه بدهیم در هر جایگاهی که هستیم مورد نقد قرار بگیریم و اگر بپذیریم طنز، توهین نیست بسیاری از مشکلات حل خواهد شد. در این میان باید به این نکته اشاره کرد که طنز نیز نباید وارد حوزه شخصی افراد شود . امیدواریم جامعه ایران بتواند نگاه دوستان‌تری نسبت به طنز و طنزپردازان داشته باشد و هر طنزی را توهین قلمداد نکند.

خنداننده‌شو مورد حمله انتقادات تند