سرانجام پنج فیلم سینمای ایران رفع توقیف شدند

نامه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره رفع بلاتکلیفی فیلم های توقیفی

رضا صالحی امیری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دهم مردادماه در پاسخ به درخواست یکی از کارگردان‌های سینمایی در نامه‌ای خطاب به رئیس سازمان سینمایی دستور داده تا ظرف دو ماه مشکل فیلم‌های توقیفی در دولت آقایان روحانی و احمدی نژاد رفع شود. در متن نامه وزیر فرهنگ به محمدمهدی حیدریان رئیس سازمان سینمایی تاکیده شده بود:

«گاهی حضوری اطلاع داده می شود یا در نشریات، روزنامه ها و فضای مجازی می‌خوانم که نسبت به بلاتکلیف ماندن برخی فیلم‌های توقیفی از دولت قبل تاکنون انتقادها و گلایه‌هایی وجود دارد. هر چه سریع‌تر و به فوریت و جدیت به این موضوع رسیدگی و گزارش آن برای بنده ارسال شود و ظرف مدت دو ماه پرونده فیلم‌های توقیفی بسته شود.»

با توجه به دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، باید فیلم‌هایی که در دولت‌های دهم و یازدهم توقیف شده‌اند مورد بررسی و رفع توقیف شوند. این دستور بدون هیچ استثنایی، تاکید عام دارد. بنابراین انتظار این است که مطابق با دستور وزیر، شاهد رفع توقیف این فیلم‌ها باشیم. اما آیا چنین اتفاقی رخ خواهد داد؟

در لیست توقیفی‌ها ممکن است فیلم سینمایی «رستاخیز» به کارگردانی احمدرضا درویش درج شود اما با توجه به توافق مالی کلانی که میان تهیه‌کننده این فیلم و سازمان سینمایی انجام شده، این فیلم مدت‌هاست که توقیفی نیست و شرایط اکرانش فراهم شده اما همچنان ۱۲ فیلم سینمایی را می‌توان به صورت قطعی جزو توقیفی‌ها تلقی کرد. با توجه به دستور صالحی امیری انتظار می‌رود هیچ یک از این فیلم‌ها بلاتکلیف نباشند و با توافق میان مسئولان سازمان سینمایی و تهیه کنندگان و کارگردان‌های این آثار، پروانه نمایش این فیلم‌ها صادر شود تا شاید با تزریق‌ این فیلم‌ها به جدول اکران سال ۱۳۹۶، روند رو به نزول فروش سینمای ایران به همان مسیری بازگردد که در سال ۱۳۹۵ شاهدش بودیم.

چرا برخی فیلم‌ها توقیف می‌شوند

در طول تاریخ سینمای ایران فیلم‌های زیادی وجود داشته که با گرفتن مجوز و پروانه ساخت تولید شده‌اند، اما برای اکران به دلایل گوناگون نتواسته‌اند پروانه نمایش کسب کنند. عدم رعایت حجاب مناسب،‌ نبود داستان‌های متعارف با قوانین شرعی و عرفی جامعه ایران،‌ حضور چهره‌هایی که ممنوع‌التصویر هستند و داستان و یا دیالوگ‌هایی که در شان سینمای ایران نیست، همه و همه می‌تواند ارشاد را برای صدور پروانه نمایش دچار معذوریت کند.

این امر که خیلی از صاحبان این آثار ادعا می‌کنند اگر قرار بود پروانه نمایش ندهند چرا پروانه ساخت دادند؟ امری قابل پیگیری است. در چندین گزارشی که از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این‌باره ارائه شده است بارها به این ماجرا اشاره شده که فیلمنامه ارائه شده این آثار به ارشاد چیزی متفاوت است با آنچه که ساخته‌اند. البته ناگفته نماند که در این میان برخی از این آثار هستند که با مجوز نسخه خانگی ساخته شده‌اند اما توقع اکران عمومی در سینما را دارند و در کنار این موضوع برخی از این فیلم‌ها وجود دارند که برخلاف ادعای صاحبان آن‌ها به گفته ارشاد بدون مجوز ساخت تولید شده‌اند.

حل مشکل نمایش تعدادی از فیلم‌های توقیف شده

سرانجام پس از گذشت چند ماه داروغه‌زاده معاون نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی از حل مشکل نمایش تعدادی از فیلمهای توقیف شده و اکران آن‌ها در آینده نزدیک خبر داد. معاون نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی افزود: تعداد ۱۲ فیلم در کمیته‌ای که به دستور آقای صالحی امیری تشکیل شده بود مورد بررسی قرار گرفت که در نتیجه آن ۵ فیلم با جلساتی که با تهیه‌کننده و کارگردان آن داشتیم اصلاحات مدنظر و پیشنهادی کمیته را پذیرفتند.
داروغه‌زاده در ادامه گفت: این پنج فیلم خانه دختر، خانه پدری، عصبانی نیستم، آشغال‌های دوست داشتنی و پارادایس هستند که همگی مجوز نمایش گرفتند و به زودی اکران خواهند شد. وی افزود: از جمله اصلاحات انجام شده روی این فیلم‌ها فیلمبرداری مجدد بعضی سکانس‌ها بوده است از جمله فیلم خانه دختر و پارادایس. همچنین بقیه فیلم‌ها با اصلاحاتی در تدوین قابل اکران شدند.

ابراهیم داروغه‌زاده در پاسخ به اینکه آیا این شیوه حل مشکل فیلم‌های توقیفی درست است، گفت: بهترین شیوه این است که از زمان تولید و پروانه ساخت بتوانیم ارتباط و تعامل خوبی با فیلمساز برقرار کنیم و همسویی مد نظری که باید وجود داشته باشد بین منتقدین مدیران دولتی و سینماگران ایجاد کنیم تا فیلم‌های تولید شده مشکلی برای اکران نداشته باشند و ما دیگر فیلمی به نام توقیفی نداشته باشیم. او افزود: بعضی از این فیلم‌ها به علت مسائل روز سیاسی دچار مشکل شدند، بعضی نیز به خاطر سوتفاهماتی که به وجود آورده بودند یا برداشت‌هایی که از آن فیلم‌ها می‌شود؛ البته با گذشت زمان خیلی از مشکلات خود بخود حل شدند.

شرح مختصری بر فیلم‌های رفع توقیف شده

 

خانه دختر

کارگردان: شهرام شاه‌حسینی

سال تولید:‌ ۱۳۹۳

داستان فیلم: این فیلم داستان دو دختر دانشجوست که به دنبال کشف راز مرگ هم دانشگاهی خود، درست در روز پیش از مراسم عروسی‌‌‌اش هستند. در همین بین مرتضی قصد دارد خانه کوچکشان را زیر قیمت بفروشد تا زودتر از محله و نگاه سنگین مردمانش فرار کند.

دلایل توقیف: فیلم با وجود داشتن پروانه نمایش اکران نشد. وزیر ارشاد درباره این فیلم گفته بود: «این فیلم اشکالاتی داشت که منجر به توقیف آن شده و علی‌رغم اصلاحاتی که داده شده بود آن را برطرف نکردند. من با توجه به اصلاحاتی که داده بودند در آخرین مرحله فیلم را دوباره دیدم اما اصلاحات انجام نشده بود به همین خاطر ما به عقیده گذشته خود پا برجا هستیم و نمی‌توانیم به راحتی اجازه اکران این فیلم را بدهیم.» سرانجام بعد از انجام برخی اصلاحات خانه دختر توانسن مجوز اکران بگیرد.

خانه پدری

سال تولید: ۱۳۸۹

کارگردان: کیانوش عیاری

داستان فیلم: این فیلم که قصه اتفاق‌های یک خانه قدیمی را از سال ۱۳۰۸ (اواخر دوره قاجار) تا ۱۳۷۹ روایت می‌کند با بازیگرانی همچون مهدی هاشمی، شهاب حسینی و مهران رجبی، ناصر هاشمی، مینا ساداتی، نازنین فراهانی و… در چند اپیزود ساخته شده و مسائل و مشکلات زنان ایران را در هفتاد سال اخیر به تصویر کشیده است. در این فیلم ناصر هاشمی (نقش جوانی) و مهدی هاشمی (نقش میانسالی) کاراکتر اصلی این فیلم را، که روایت زندگی‌اش از پانزده تا هشتاد سالگی به تصویر کشیده شده، بازی می‌کنند.

دلایل توقیف: فیلم درباره رخ دادن یک قتل در یک خانه قدیمی است که بعد از سال‌ها واقعیت یک فاجعه انسانی خودش را نشان می‌دهد. یکی از دلایلی که فیلم تا به امروز نتوانسته است رنگ پرده را ببیند صحنه‌های به شدت تلخ و دلهره‌آور فیلم است که حتی برخی کارشناسان شدت واقع‌گرایی آن را تا حدی توصیف می‌کنند که می‌تواند در روحیه مخاطب تاثیرات مخربی بگذارد. این فیلم با اصلاحیات عریض و طویلی مواجه گردید.

عصبانی نیستم

کارگردان: رضا درمیشیان

سال تولید: ۱۳۹۲

داستان فیلم: «عصبانی نیستم!» داستان نوید، دانشجوی ستاره دار و اخراجی است که برای فراهم آوردن حداقل شرایط زندگی در رویارویی با بی‌اخلاقی‌های جامعه با خود تمرین می‌کند تا «عصبانی» نباشد و در تلاش است تا دختر مورد علاقه‌اش «ستاره» را از دست ندهد.

دلایل توقیف: نسخه‌ای که در سی و دومین جشنواره فیلم فجر نمایش داده شد، با ۱۷ دقیقه سانسور و حذف پایان فیلم بوده است. این فیلم اشارات صریحی به ۸ سال دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد دارد و داستان دانشجویی اخراجی و ستاره دار است و به همین دلیل از سوی گروه‌های مخالف دولت یازدهم «فیلم حامی فتنه» لقب گرفته بود.

آشغال‌های دوست داشتنی

کارگردان: محسن امیریوسفی

سال تولید: ۱۳۹۱

داستان فیلم: طبق اخبار غیررسمی داستان آشغال‌های دوست‌داشتنی در خانه یک پیرزن که با دختر میانسالش زندگی می‌کند، می‌گذرد. در یکی از روزهای بعد از انتخابات که تجمع مخالفان انتخابات و معترضان در خیابان‌های تهران برقرار است عده‌ای از تجمع‌کنندگان فراری از دست نیروهای امنیتی وارد خانه پیرزن می‌شوند و در آنجا مخفی می‌شوند.

بعد از خروج از خانه متوجه علامتی بر روی درب خانه پیرزن می‌شوند و طبق شایعه‌های آن روزها به پیرزن خبر می‌دهند که آنها احتمالاً در روزهای آینده به خانه او مراجعه خواهند کرد و آن‌جا را می‌گردند پس به پیرزن هشدار می‌دهند که اگر در خانه‌اش چیز مشکوک و مسئله‌سازی دارد آن را از خانه خارج کند تا مشکلی برایش به وجود نیاید و داستان تازه از اینجا شروع می‌شود.

بر اتاق خانه پیرزن سه قاب عکس از سه مرد وجود دارد. مرد اول پسر پیرزن است که در جنگ ایران و عراق شهید شده است. قاب عکس دوم متعلق به برادر اوست که از اعضای سازمان مجاهدین بوده است که در جریان اتفاقات دهه شصت اعدام می‌شود و قاب عکس سوم هم متعلق به همسر پیرزن است که ظاهراً از طرفداران مصدق بوده است که در جریان کودتای ۲۸ مرداد برایش اتفاقی می‌افتد. روند داستان به گفتگوی خیالی این سه نفر با پیرزن در جریان شبی می‌گذرد که او خیال می‌کند فردا به سراغش خواهند آمد.

دلایل توقیف: این فیلم که دربارهٔ حوادث بعد از انتخابات سال ۱۳۸۸ است از دولت محمود احمدی‌نژاد موفق به دریافت مجوز پخش نشد بود و از دولت آقای روحانی برای سی‌ودومین جشنوارهٔ فیلم فجرنتوانسته بود پروانه نمایش دریافت کند.

پارادایس

کارگردان: علی عطشانی

سال تولید: ۱۳۹۴

داستان فیلم: دو طلبه جوان می‌خواهند برای شرکت در سمیناری دانشگاهی پیرامون ادیان به آلمان بروند. رئیس حوزه علمیه آنها که حاج آقا فراستی نام دارد، راه سفر را بر آن‌ها می‌بندد. طلبه‌های جوان با اغفال حاج آقا فراستی، ویزایی هم برای او می‌گیرند و او را با خود به آلمان می‌برند.

دلایل توقیف: نسخه نهایی فیلم سینمایی «پارادایس» به کارگردانی علی عطشانی برای حضور در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر تحویل دبیرخانه این جشنواره شد. در پی انتشار پوستر و بخش هایی از فیلم «پارادایس» ساخته علی عطشانی در فضای مجازی و ایجاد حساسیت کاذب نسبت به سینمای ایران، اداره کل سینمای حرفه ای اعلام می کند که فیلم «پارادایس» تاکنون موفق به اخذ پروانه نمایش نشده و طبعاً هیچ یک از اقلام تبلیغی آن مجوزی دریافت نکرده است و تهیه کننده و صاحبان فیلم مسئول حفظ محتوا و اقلام تبلیغی فیلم هستند و نسبت به همه شئون فیلم مسئول تلقی می‌شوند. با اعمال یک سلسله اصلاحات بستر لازم برای گرفتن پروانه نمایش رقم خورد.

سرانجام پنج فیلم سینمای ایران رفع توقیف شدند